Nhạc lý

Đơn giản thôi mà. Hợp âm là bộ quãng được đặt tên, không phải nhóm nốt. Nhóm nốt chỉ là nguyên liệu: thử từng nốt làm gốc sẽ ra một bộ quãng; bộ nào khớp catalog (60 chất trên Đô) thì có tên. Tên quãng lấy từ chuỗi nốt tự nhiên C D E F G A B (Đô Rê Mi Fa Sol La Si), không phải đếm nửa cung rồi bịa chữ. Nửa cung (quốc tế gọi semitone, viết st) chỉ để chọn chất: Đúng (P), Trưởng (M), Thứ (m), Tăng (A), Giảm (d). Vì vậy catalog viết một lần trên Đô (C); mười một gốc kia giữ bộ quãng rồi dịch tông.

Chuẩn cao độ: A = 440 Hz. Trong 12-TET, 1 st = 100 cent. Tên nốt: C Đô · D Rê · E Mi · F Fa · G Sol · A La · B Si.

1. Đặt tên quãng

Lấy chuỗi không #/b bắt đầu từ Đô: C D E F G A B C'. Số quãng = số tên chữ, tính cả hai đầu. C→E là quãng 3 vì đi qua C, D, E. Không đếm bậc trên chromatic (C C# D D# E sẽ thành 5, sai).

Quy tắc chất:

1. A = M + 1st hoặc P + 1st (Tăng)
2. m = M − 1st (Thứ)
3. d = m − 1st hoặc P − 1st (Giảm; không dùng d1)
4. Hiếm: AA = A + 1st, dd = d − 1st

Một bát độ từ C: mỗi ô một quãng khác nhau (P1 và A1 không cùng nốt):

Muốn d2: lấy neo M2 (2, 2st) rồi giảm 2st → (2, 0st), chữ vẫn D → C-Dbb. Cùng 6st nhưng khác chữ: A4 = C-F#, d5 = C-Gb. Không đặt tên chỉ bằng đếm nửa cung.

Quãng kép

Số mới = số cũ + 7, st mới = st cũ + 12. Hợp âm guitar dừng ở 13 là đủ: 9 = 2 + 8, 11 = 4 + 8, 13 = 6 + 8.

Đảo quãng: số đảo = 9 − số. Chất đảo: M↔m, P↔P, A↔d. Ví dụ M3 (C-E) đảo thành m6 (E-C').

Comma (phẩy): 9 phần một cung

Lý thuyết cổ điển chia quãng 2 trưởng (một cung) thành 9 comma bằng nhau. Trên 12-TET: 1 cung (whole step / tone) = 2st; nửa cung = 1st. Ví dụ 11st = 5,5 cung. Nửa cung không cắt đôi thành 4,5 comma. Nó phụ thuộc tên chữ:

1. Dị bậc (diatonic): hai nốt khác tên (E-F, B-C, C-Db) = 4 comma.
2. Đồng bậc (chromatic): cùng tên, khác dấu hóa (C-C#, F-F#) = 5 comma.

Năm cung + hai dị bậc = 5×9 + 2×4 = 53 comma một quãng 8. Cần đàn và piano 12-TET làm tròn mỗi st = 4,5 comma (12×4,5 = 54). Lệch 1 comma đó là chỗ bend / vibrato phải tự nghe, không bám vạch phím. Đổi đơn vị (cung / nửa cung / tone / st). Ký hiệu t = thứ, T = Trưởng: quãng 6t = 4 cung; 6T = 4,5 cung. Đổi cung / tone.

Cùng 1st trên guitar: C-C# = 5 comma, C-Db = 4 comma. Máy tính st + comma ở Tính khoảng cách (tab Quãng).

2. Hợp âm = chồng quãng từ gốc

1. Không nói gì thêm → ngầm M3 + P5 (tam âm trưởng). C = C E G.
2. m / min / − ngay sau gốc → m3. Cm = C Eb G.
3. dim / ° → d5, âm 3 phải là m3. Cdim = C Eb Gb.
4. aug / + → A5, âm 3 vẫn M3. Caug = C E G#.
5. Số chẵn 2 / 4 / 6 (không có chữ 7) → add trên tam âm trưởng: C6 = C + M6.
6. Số 7 / 9 / 11 / 13 trần → dominant: thêm m7, rồi M9, P11, M13. C7 = C E G Bb. Không phải M7.
7. 5 trần → power: chỉ P1 + P5. C5 = C G.
8. Chất đứng sau tên hợp âm là chất của quãng đó: CmM7 = m3 + M7.

Guitar Pro tách ba trục: Type (Major, Minor, 7, maj7…), Extension (none / 9 / 11 / 13), Alteration 5 (P / d / A, cộng b9 #9 #11 b13). Catalog dưới viết theo đúng ba trục đó.

3. Catalog gốc Đô: tên → quãng → nốt

Chỉ cần thuộc cột nốt. Gốc khác: giữ cột quãng, đổi chữ cái theo mục 4. Bảng tương tác 60 chất nằm ở tab Bảng hợp âm.

3.1 Tam âm, treo, power

3.2 Sáu

3.3 Bảy

Chốt Cdim7: d7 = M7 − 2st = 9st → chữ B → Bbb, không viết A (A sẽ là M6). Cùng pitch-class với A, khác chính tả.

3.4 Chín

C9 có m7. Cadd9 không có 7.

3.5 Mười một

Thực hành guitar: C11 đầy đủ (có M3 + P11) rất chật; nhiều voicing bỏ 3 hoặc 5. Tên (no3) / (no5) là đúng grammar hopamhay.

3.6 Mười ba

C13 ngầm có 9; P11 thường lược trên guitar (tránh đụng M3).

3.7 Alter

C7alt không phải một công thức duy nhất: thường là 7 + (b9 hoặc #9) + (b5 hoặc #5) ± b13. Khi hỏi “hợp âm này còn gọi gì”, liệt kê mọi ứng viên cùng pitch-class.

4. Dịch tông

Giữ đúng chồng quãng, đổi gốc. Chữ cái của từng quãng = chữ cái thứ n kể từ gốc mới, rồi gắn #/b cho khớp số st. Naïve cộng nửa cung lên tên nốt sẽ sai chính tả (F#maj7 phải là F# A# C# E#, không phải F).

Ví dụ Cmaj7 = P1 M3 P5 M7 = C E G B. Dịch +6 → gốc F#: P1 → F#; M3 chữ 3 từ F = A → A#; P5 chữ 5 từ F = C → C#; M7 chữ 7 từ F = E → E#. Cùng chồng, gốc Db: Db F Ab C. Tab Dịch tông và ô Gốc trên bảng làm đúng việc này.

5. Mode, giọng song song

Tên mode luôn là nốt + mode: C Ionian, C Dorian, C Locrian, không viết Cm / Cdim như ký hiệu hợp âm. Chất tam âm chủ (trưởng / thứ / giảm) là thuộc tính của mode, ghi riêng (âm chủ C, Cm, Cdim). Giọng song song (relative) ≠ song hành (parallel): relative cùng gam đổi gốc (C // Am); parallel cùng gốc, bảy công thức khác (C Ionian… C Locrian). Tab Mode (cùng gốc) ghi nốt khác Ionian và hợp âm hay mượn khi nền là trưởng cùng gốc (modal interchange): nền C trưởng có thể “vay” Bb từ Mixolydian, Eb từ Aeolian, F# từ Lydian… Catalog: nốt không m = trưởng, có m = thứ (Ab → Fm; Abm → Cb). Tab Mode cho nghe thử.

6. Một hợp âm, nhiều tên

Alias cùng công thức

Cmaj7 = CM7 = CΔ7 = CΔ. Cm7b5 = Cø = Cø7. C7#5 = C+7 = Caug7.

Cùng pitch-class, khác chức năng

dim7: bốn nốt cách đều 3st, xoay gốc được bốn tên. aug: ba nốt cách đều 4st, xoay được ba tên.

Đảo / bass lạ: quy về quãng

Tên catalog không đổi khi đảo: vẫn là bộ từ gốc. Bass là nốt trong bộ (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9…) → đảo / bass bậc đó (figured khi có). Bass ngoài bộ → slash. Ví dụ: C/D slash; Csus2/D đảo 1 (bậc 2); C6/A đảo 3 (bậc 6); C9/D đảo 4. Làm với C xong dịch nguyên bộ, kể cả quãng bass.

C7 = P1 M3 P5 m7:

Lược âm: (no3) (no5) khi thiếu đúng quãng 3 hoặc 5 của công thức. C5 ≅ C(no3). C7(no5) = P1 M3 m7.

7. Nửa cung → mọi tên quãng từ C

Khi biết hai nốt, đây là mọi cách gọi (enharmonic):

Thuộc Đô một lần, cả cần đàn chỉ là cộng nửa cung. Tra hai chiều ở Tra cứu.